Φθόνος: O σκιερός θαυμασμός

«Οι κακοί άνθρωποι φθονούν και μισούν· είναι ο δικός τους τρόπος να θαυμάζουν.»
~ Βίκτωρ Ουγκώ

Συχνά, πίσω από τον φθόνο και το μίσος κρύβεται μια διαστρεβλωμένη μορφή θαυμασμού. Ο φθονερός βλέπει στον άλλον κάτι που δεν έχει –ή που πιστεύει ότι δεν μπορεί να αποκτήσει– και αντί να το αναγνωρίσει ανοιχτά, το μετατρέπει σε αρνητικότητα.

Ο φθόνος είναι ένα από τα πιο περίπλοκα συναισθήματα. Δεν είναι μόνο η επιθυμία να έχεις αυτό που έχει ο άλλος· είναι και η πικρία που το έχει εκείνος και όχι εσύ. Στην ψυχανάλυση, η Melanie Klein περιέγραψε τον φθόνο ως ένα πρωταρχικό συναίσθημα που εμφανίζεται ήδη από τη βρεφική ηλικία: η δυσκολία να αποδεχτούμε ότι η «πηγή» της αγάπης ή της φροντίδας βρίσκεται εκτός ελέγχου μας (Klein, 1957).

Όταν ο φθόνος μετατραπεί σε μίσος, ο άνθρωπος στρέφει την ενέργειά του στην υποτίμηση του άλλου αντί στην αυτοβελτίωση. Ωστόσο, η ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι ο φθόνος μπορεί να λειτουργήσει και «δημιουργικά» (Smith & Kim, 2007): μπορεί να μας κινητοποιήσει να βελτιώσουμε τον εαυτό μας, εφόσον το αναγνωρίσουμε και το μετουσιώσουμε.

Το αντίδοτο στον φθόνο δεν είναι η αδιαφορία αλλά η μεταμόρφωσή του. Όταν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να θαυμάσει ανοιχτά, κάνουμε χώρο για έμπνευση. Ο θαυμασμός μάς κινητοποιεί να αναπτυχθούμε, να προσπαθήσουμε και να εξελίξουμε τα δικά μας χαρίσματα.

Τελικά, ο φθόνος και το μίσος μπορεί να είναι η εύκολη επιλογή· όμως, όπως μας θυμίζει ο Ουγκώ, στην ουσία είναι μια στρεβλή μορφή θαυμασμού. Η πρόκληση είναι να το αναγνωρίσουμε και να το μετατρέψουμε σε δύναμη, ώστε να μη μας μικρύνει, αλλά να μας ωθήσει προς αυτό που πραγματικά μπορούμε να γίνουμε.

Βιβλιογραφία

• Klein, M. (1957). Envy and gratitude: A study of unconscious sources. Tavistock.
• Parrott, W. G., & Smith, R. H. (1993). Distinguishing the experiences of envy and jealousy. Journal of Personality and Social Psychology, 64(6), 906–920. https://doi.org/10.1037/0022-3514.64.6.906
• Smith, R. H., & Kim, S. H. (2007). Comprehending envy. Psychological Bulletin, 133(1), 46–64. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.46
• Van de Ven, N., Zeelenberg, M., & Pieters, R. (2009). Leveling up and down: The experiences of benign and malicious envy. Emotion, 9(3), 419–429. https://doi.org/10.1037/a0015669